Over discovery zoekmachines, Invert en papieren artikelen

Onze Xplora-discovery zoekmachine luistert naar de prachtige naam Kaluga, een naam die een link heeft met de geboorteplaats van een beroemde Russische astronaut. En zoals astronauten de ruimte verkennen en op zoek gaan naar nieuwe planeten, zo kunnen onze studenten met Kaluga op zoek naar nieuwe informatie (artikelen, boeken, tijdschriften, dvd's etc.). In die enorme informatie-ruimte moet Kaluga a.h.w. de stukjes geschikte informatie eruit filteren.

De afgelopen weken hebben we als team AGZ weer trainingen informatievaardigheid verzorgd voor de eerste en tweedejaars HBOV-studenten. En het moet gezegd: ze waren zeer enthousiast over Kaluga. Zo enthousiast dat het opeens best lastig was om ze uit te leggen waarom ze nog zo'n "ouderwetse" databank als INVERT (met Nederlandstalige verpleegkundeliteratuur) zouden raadplegen. Een databank die verwijst naar papieren tijdschriftartikelen.

Dit bibliografische bestand bevat een schat aan informatie voor de studenten, maar ze moeten er wel iets meer voor doen dan doorklikken op de titel van een tijdschriftartikel (zoals in Kaluga). Ze moeten namelijk eerst in onze catalogus bekijken of de tijdschrifttitel die in INVERT genoemd wordt ook in onze Xplora-collectie aanwezig is en waar. Vervolgens moeten ze jaargang, nummer, pagina's opschrijven en met dit aantekeningenbriefje naar de kast om het lopende of ingebonden tijdschrift te zoeken. Als ze geluk hebben staat het tijdschrift op de plank (er kan ook iemand anders mee bezig zijn en het kan ook zoek zijn) en kunnen ze het betreffende artikel kopiëren of scannen. Alle artikelen in INVERT bevatten trefwoorden, zodat je op het trefwoord "evidence based nursing" veel meer artikelen vindt (305) dan als je alleen zoekt op het woord "ebp" bijvoorbeeld.

Ik heb geloof ik wel een aantal studenten kunnen overtuigen om toch vooral altijd ook even in dit 'ouderwetse' bestand te kijken, maar ik vroeg me wel af hoe lang nog. De balans is nu echt doorgeslagen naar digitale informatie. Kaluga is de norm, papieren tijdschriftartikelen en bibliografische bestanden zijn binnenkort de uitzondering...

(foto: nl.123rf.com)

Zie ook het blogbericht: Summon nieuwe discovery zoekmachine

Deskundigheidsbevordering

Werken bij Avans betekent dat we alle gelegenheid hebben om onze vakkennis bij te houden. Voor mij betekent dit dat ik dit eerste half jaar drie keer bijgeschoold ben. Begin dit jaar heb ik een symposium over evidence based practice bijgewoond. Ik heb met collega's een cursus gevolgd over geavanceerd zoeken in Google en ik heb onlangs in mei een cursus zoeken in biomedische databank PubMed gevolgd. .

Op 19 januari heb ik de in-company cursus 'Beyond Google' gevolgd. Verzorgd door Eric Sieverts voor alle Xplora-medewerkers. Een opfris- en bijspijkercursus over zoeken, zoekvaardigheden en zoekmachine Google in het bijzonder. De ppt van de cursus staat alleen op ons BlackBoard, maar op de site van Eric Sieverts staat een cursus die inhoudelijk erg lijkt op die van ons.
Aan bod kwamen: Wat zijn bronnen?; Soorten informatiebronnen; Zoeksystemen voor bronnen op internet; Bronnen voor het vinden van Boeken en artikelen, maar ook Feiten, naslag, vertaling en nieuws; Blogs, feeds, tweets, "real time" zoeken; AV materiaal; Gespecialiseerde persoonlijke zoekmachines; Het diepe web en Bijblijven.
Zoals gebruikelijk bij cursussen van Eric was er een enorme vloed aan informatie voor liefhebbers van zoeken zoals wij, afgewisseld met zoekopdrachten. Misschien was het wel teveel informatie voor één dag. Het zou niet gek zijn om er in het vervolg twee dagen aan te wijden. Dus Eric, ook al ben je nu met pensioen, hopelijk kom je nog eens terug voor een update :-).












Een paar dagen later, op 25 januari, vond er een symposium over Evidence Based Practice voor verpleegkundigen plaats in het Amphia ziekenhuis in Breda (georganiseerd door de Verpleegkundige AdviesRaad van het ziekenhuis). Met een aantal Xplora-collega's uit het team AGZ heb ik een hele interessante middag en avond gevolgd over de theorie en praktijk van EBP voor verpleegkundigen.
Omdat we als AGZ-team een aantal trainingen informatievaardigheid verzorgen in het kader van het EBP-onderwijs aan verpleegkunde-studenten binnen Avans, was het leuk om nu eens van mensen uit de praktijk te horen over de mogelijkheden en problemen van EBP.

Het programma bestond uit lezingen in de middag en workshops in de avond.
Lezingen, zoals:
- Van wetenschap naar beterschap : hoe kun je op een praktische manier Evidence Based Practice implementeren?" Door onderzoeker en adviseur Hester Vermeulen (AMC)

- Evidence Based of Evidence beest? Door Avans-docent Lowie van Doninck die ons opriep kritisch te blijven en niet alleen dingen te verheerlijken die bewezen zijn

- Het Parish model voor implementatie Evidence Based Practice, door lector Karen Cox. Karen Cox is ook schrijfster van het binnen verpleegkunde gebruikte boek 'evidence based practice voor verpleegkundigen' en is zeer deskundig in theorie van ebp.

- Evidence Based in de psychiatrie door verpleegkundig specialist Rianne van Gool, die vertelde over het maken van een richtlijn delirium en het delirium-team in haar instelling.

Ik heb twee workshops gekozen
1. Met je neus op de feiten gedrukt : pre-operatieve screening op S. aureus neusdragerschap, geleid door twee microbiologen van de afdeling Infectiepreventie van het Amphia. Zij lieten zien hoe je door goed literatuuronderzoek (waarover ze zelfs een Cochrane Review geschreven hebben) bewijs kunt vinden voor screening van patienten voor een operatie. Dragers van de bacterie blijken nl. veel meer kans te hebben op een wondinfectie. Als je ze opspoort voordat de operatie plaats vindt kun je ze behandelen en zo de kans op infectie verkleinen.

2. Van wetenschap naar beterschap : hoe kun je op een praktische manier EBP implementeren, door Hester Vermeulen (UVA)
Met name de workshop van Hester was voor mij interessant, omdat ze a.h.v. een zelfgemaakt filmpje liet zien hoe een EBP-overleg eruit kan zien (en hoe belangrijk EBP in het ziekenhuis dus is!) en ons PICO's liet maken (een manier om een vraag in stukjes op te delen: Problem/Patien, Intervention, Comparison, Outcome). Met de verschillende woorden uit de Pico zou je weer verder kunnen zoeken naar literatuur om zo de best beschikbare 'evidence' (vaak een behandeling) te vinden. In onze trainingen leren we dit ook aan studenten.

PubMed III is de laatste van drie cursussen over zoeken in biomedische databank PubMed. Ik heb ooit deel 2 gevolgd en ben blij dat ik deze cursus ook gevolgd heb, omdat deze het overzicht van alle zoekmogelijkheden in PubMed pas echt goed duidelijk maakte. Wat heb ik o.a. geleerd?
- Gebruik nooit filters
- Gebruik na het zoeken op MeSH-termen, de entry-termen (synoniemen) om vrije tekst-termen te verzamelen. Zoek hier apart op en combineer booleaans met MeSH.
- hou een logboek bij waarin je casus, domeinen, type vraagstelling, PICO en evt. methode bijhoudt.
- Interview de vraagsteller uitgebreid, zodat je de juiste MeSH-termen kunt selecteren. Koppel steeds terug.

We hebben vier oefeningen gedaan, zodat we het geleerde meteen in de praktijk konden brengen. En met dank aan de didactische kwaliteiten van docenten Hans Ket en Ingeborg van Dusseldorp was deze dag een goede combinatie van theorie en praktijk. Jammer dat er geen PubMed IV meer is...

F&S weten heus wel dat Google, Facebook en Microsoft meekijken

Zoekgedrag van studenten en de rol van de bibliotheek

In het artikel 'Deciphering student search behaviour' dat onlangs verscheen in Research Information (feb/mar 2012) las ik een aantal interessante onderzoeksresultaten:

- studenten houden vaak voor docenten verborgen hoe ze zoeken. Ze gebruiken Wikipedia (vaak afgekeurd door docenten) en citeren alleen de bronnen die in Wikipedia genoemd worden; Google is startpunt voor een zoekactie en Facebook wordt gebruikt om zoekacties te bespreken met leeftijdgenoten. Er wordt geconstateerd dat "information-seeking behaviours are converging across personal and institutional spheres".

- Soms laten ze aanbevolen literatuur door een docent links liggen en gebruiken online bronnen, omdat die vaker een een beknopt en exact antwoord geven.
Terecht vragen de onderzoekers zich af: "If the web can deliver a completely correct answer, is true learning taking place?". Toch is dat wat studenten willen als je ze vraagt naar hun ideale manier om te zoeken: een Google zoekactie die ze precies het goede antwoord geeft in precies de juiste hoeveelheid informatie.
Wat dat betreft zullen studenten misschien blij zijn met de grote wijzigingen die Google gaat doorvoeren (zie onze agz-blog: Google gaat meer antwoorden op vragen).

- Wat is in dit verhaal de rol van de bibliotheek? Informatievaardigheid raakt steeds meer ingebed in het onderwijs, maar wat studenten zich niet altijd realiseren is dat ze bibliotheekbronnen gebruiken. "One problem that remains is that students do not always realise that they are using a high-quality, paid-for, curated service because access is so seamless that it blends into more general web resources". Uit OCLC-onderzoek (sinds 2003) blijkt dat geïnterviewden zeggen de bibliotheek nooit te gebruiken, maar na wat doorvragen blijkt dat ze door de bibliotheek beschikbaar gestelde databases, e-journals etc. gebruiken.
Hier ligt duidelijk een pr-taak voor de bibliotheken en dus ook voor Xplora!

Summon nieuwe discovery zoekmachine voor Xplora

De projectgroep Xearch (waarvan ik deel uitmaak) is begin 2011 opgericht om een discovery zoekmachine aan te schaffen voor Xplora. Een zoekmachine waarmee op een google-achtige manier gezocht kan worden in catalogus, databanken en online tijdschriften.
En na een Avans-aanbestedingstraject van verscheidene maanden waarbij een keuze gemaakt moest worden uit vier leveranciers (Serials Solutions, Ebsco, OCLC en Ex Libris) zijn we er dan nu eindelijk uit: het wordt Summon van leverancier Serials Solutions!
Onze adjunct blogde er al over: de tweede fase gaat nu van start: De komende periode zal naast de implementatie van de zoekmachine ook de PR campagne opgestart gaan worden waarbij wij er nadrukkelijk voor kiezen om deze door studenten (Avans helpt Avans) op te laten zetten, inclusief het verzinnen van een naam voor de nieuwe zoekmachine.

Wat zijn discovery zoekmachines eigenlijk?
Discovery zoekmachines zijn zoekmachines waarmee je op een simpele manier, net als in Google, in meerdere informatiebronnen tegelijkertijd kunt zoeken. Je zoekt dus tegelijkertijd in tientallen databanken (met digitale tijdschriftartikelen en e-books) en de catalogus (met het boeken- en tijdschriftenbezit van een bibliotheek).
Je kunt zo dus snel, slim en eenvoudig zoeken naar informatie ten behoeve van onderwijs en onderzoek.

Waarom een discovery zoekmachine?- De zoeksystemen van bestaande, losse, databanken zijn voor veel gebruikers lastig in gebruik, zeker in vergelijking met Google of Google Scholar.
- Zoekt op een google-achtige manier die al bekend is bij de doelgroep
- zoekt in meerdere bronnen tegelijk, dat is sneller en efficiënter.
- toont alleen full-text tijdschriftartikelen, dus geen loze links meer.
- maakt beter zichtbaar welke (digitale) informatie beschikbaar is binnen Xplora

Zijn er ook nadelen?Nog niet alle uitgevers van databanken stellen hun gegevens beschikbaar voor opname in de discovery zoekmachine. Met name Nederlandse databanken zijn daarom nog niet allemaal doorzoekbaar en moeten apart benaderd worden.
In sommige gevallen kan beter en specifieker gezocht worden (bijv. op trefwoorden) in een aparte databank dan in de discovery zoekmachine. De mogelijkheid om databanken apart te doorzoeken blijft dan ook gewoon bestaan.

Voorbeelden van discovery zoekmachines
Voorbeelden van organisaties waar discovery zoekmachines al geïmplementeerd zijn:
- Erasmus Universiteit
- Fontys Hogeschool
- Universiteit Twente

Verder lezen over discovery zoekmachines:

Blog van Eric Sieverts: “too inconvenient to go after it”
Wiki met artikelen in het Engels over discovery tools
‘The next generation of discovery’ is een goed overzichtsartikel

zelf-archiveren

In het artikel Onderzoek(ers) beter zichtbaar en toegankelijk in het tijdschrift Digitale Bibliotheek (nr. 10 2011) geeft Saskia Woutersen-Windhouwer een overzicht van publicatiestrategieën voor onderzoekers, zodat hun publicaties beter zichtbaar zijn.
Het gaat er in de wetenschap om dat resultaten van onderzoek zo snel mogelijk worden gepubliceerd. "Winst kun je als auteur eenvoudig maken door direct na acceptatie, de publicatie vrij toegankelijk op het internet te plaatsen", schrijft Saskia. "Veel uitgevers staan zelf-archiveren toe. Zelf-archiveren wil zeggen dat de definitieve auteursversie na peer review zonder enige belemmering via het internet toegankelijk wordt gemaakt". Dat kan soms zelfs voordat de uitgever het heeft gepubliceerd. Vaak gebeurt dit in repositories.

Waarom gebeurt het dan niet vaker? Veel auteurs weten niet dat het kan, zijn bang voor problemen met de uitgever of weten niet wat de voordelen zijn. Ideaal is daarom als instellingen en financiers dit zelf-archiveren afdwingen, zoals bijv. bij de Universiteit van Rotterdam.

Onthouden dus, die term 'zelf-archiveren'!

Inspiratie op NVB-congres 2011

Het was voor mij een inspirerend NVB-jaarcongres 2011. Het had deze keer als thema: Een ander vak. 1100 collega's waren erbij.

Na de opening door Michel Wesseling volgde een Debat tussen Stine Jensen, Geert Lovink en Marleen Stikker o.l.v. Pieter Jan Hagens (gespreksleider). Zij kregen ieder 10 min. om hun vak/onderwerp toe te lichten.
Vooral Stine Jensen vond ik een verademing om naar te luisteren. Ze heeft een boekje geschreven over vriendschap in tijden van social media: Echte vrienden en heeft het over 'intiem kapitaal', dat wat normaal alleen je vrienden van je weten, maar wat nu vaak in social media terug te vinden is.




Hoewel de sprekers het vooral hadden over de negatieve kanten van internet en de zaal het idee had niet voor vol te worden aangezien (we zijn immers allemaal informatieprofessionals) en ons vak wat weinig aan bod kwam, vond ik het toch een interessante ochtend. Het ging over:





1) zoeken van informatie
Veel mensen zijn technology-illiterate, niet zozeer media-illiterate.
Genoemd wordt dat zoekacties in Google verschillen per persoon. Google doet aan personificatie van zijn zoekresultaten. Zie het boek 'the filter bubble'.
Moeten we ons als informatieprofessionals meer met Research & Development gaan bezig houden?

2) sociale media
Het nieuwe zoeken = vragen stellen aan je omgeving
Eerste twitteraars verlaten het medium al weer of twitteren heel selectief
De elite kan zich veroorloven om niet online te zijn.

3) vertrouwen / internet en de toekomst.
Alle info op internet blijft daar aanwezig, het is heel moeilijk om informatie te laten verdwijnen van internet. Zie Erasing David = docu over de moeilijkheid om digitaal te verdwijnen.
Pieter Jan Hagens vraagt zich af of hier een nieuwe taak voor informatiespecialisten ligt: het laten verdwijnen van informatie. Ander scenario: we moeten mede-ontwerpers worden.
Toekomst: we praten niet meer over internet zoals we nu doen (zoals nu niet meer over electriciteit), eerder over systemen.

Tijdens het lunch-gedeelte heb ik nuttige gesprekken gevoerd met medewerkers van Ebsco (hoe zit dat nu met ebooks uitlenen?) en BSL (waarom onhandige interface voor onze Vakbibliotheek) en nieuwe uitgever Emerald (ebooks per titel te bestellen)

's Middags had ik me ingeschreven voor track 7 Happe.ning en daarbij twee leuke presentaties gevolgd:
De UBA op Facebook . Een dubbel-presentatie over de Facebookpagina van de bibliotheek van de UVA (UBA) door Mariette van Selm en Joris Osterhaus. Inspirerend voorbeeld. En via deze pagina kunnen studenten ook de catalogus raadplegen.
Er is ook een aparte FB-pagina voor de UBA-coach, het chatprogramma van de bibliotheek.

Klantcontact en korte films, door Wilma van den Brink (Hogeschool van Amsterdam - over het gebruik van korte filmpjes voor en door bibliotheken. Wilma pleit voor meer persoonlijke filmpjes, zodat de bibliotheek een gezicht krijgt (zoals in het filmpje over Tobias).
Op de blog van Jan Klerk staan nog een paar extra filmpjes.
Heel leuk is het project Why I love this book (one minute book review videos). Met als meest aangeklikte filmpje dat van Stephen Fry over James Joyce Ulysses.



Alle presentaties staan op de site van de NVB.